Polskie Stowarzyszenie Technologów Osuszania i Przeciwdziałania Korozji Budynków zwraca uwagę na problem, który w praktyce likwidacji szkód wodnych jest nadal zbyt często pomijany– zagrożenia mikrobiologiczne powstające w następstwie zawilgocenia budynku.

SZKODA WODNA TO NIE TYLKO WILGOĆ!

Dlaczego osuszenie budynku nie zawsze kończy proces likwidacji szkody?

Autor: Michał Sokołowski Wiceprezes Polskiego Stowarzyszenia Technologów Osuszania i Przeciwdziałania Korozji Budynków / Piotr Pakuła Główny Mykolog Polskiego Stowarzyszenia Technologów Osuszania i Przeciwdziałania Korozji Budynków

Stanowisko środowiska specjalistów zajmujących się osuszaniem, odgrzybianiem i dezynfekcją budynków:

Jako Stowarzyszenie skupiające osoby od wielu lat zawodowo zajmujące się technicznym osuszaniem, diagnostyką zawilgocenia, odgrzybianiem oraz sanacją budynków zwracamy uwagę na problem, który w praktyce likwidacji szkód wodnych jest nadal zbyt często pomijany – zagrożenia mikrobiologiczne powstające w następstwie zawilgocenia budynku.

Problem ten ma szczególne znaczenie w przypadku mieszkań, domów, szkół, przedszkoli, placówek ochrony zdrowia, zakładów pracy oraz innych obiektów, w których przebywają ludzie.

Nasze doświadczenie zawodowe pokazuje, że szkoda wodna nie kończy się w momencie usunięcia widocznej wody ani wtedy, gdy materiał konstrukcyjny osiągnie wymagany poziom wilgotności. W wielu przypadkach konieczne jest również ustalenie, czy w następstwie zawilgocenia nie doszło do rozwoju mikroorganizmów, skażenia materiałów budowlanych lub powstania warunków sprzyjających rozwojowi pleśni i bakterii.

Wilgoć jako czynnik sprzyjający rozwojowi mikroorganizmów

Woda technologiczna, awaria instalacji, zalanie mieszkania, powódź czy długotrwałe zawilgocenie przegród mogą stworzyć warunki sprzyjające rozwojowi mikroorganizmów. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że trwałe zawilgocenie i rozwój pleśni w budynkach są związane ze zwiększonym występowaniem objawów ze strony układu oddechowego, alergii i astmy. WHO jako podstawowe działanie profilaktyczne wskazuje zapobieganie utrzymującej się wilgoci oraz ograniczanie rozwoju mikrobiologicznego w pomieszczeniach i elementach budynku.

Z punktu widzenia praktyki budowlanej oznacza to, że proces likwidacji szkody powinien obejmować nie tylko pomiar wilgotności, lecz również ocenę skutków biologicznych zawilgocenia. Nie każda szkoda wodna prowadzi oczywiście do skażenia mikrobiologicznego. Znaczenie mają między innymi czas pozostawania materiałów w stanie wilgotnym, temperatura, rodzaj materiału, dostępność substancji organicznych, wentylacja oraz warunki panujące w pomieszczeniach.

Dlatego właściwa diagnostyka powinna poprzedzać decyzję o zakresie prac dekontaminacyjnych.

Samo osuszenie nie jest równoznaczne z usunięciem skażenia! Jednym z najczęściej spotykanych nieporozumień jest utożsamianie skutecznego osuszenia budynku z pełnym usunięciem następstw szkody. Osuszenie ma za zadanie ograniczyć lub usunąć nadmiar wilgoci. Nie oznacza automatycznie usunięcia zanieczyszczonych materiałów, kolonii mikroorganizmów, zarodników czy pozostałości biologicznych.

Jeżeli w wyniku szkody wodnej doszło już do rozwoju pleśni, konieczne może być przeprowadzenie odrębnego procesu odgrzybiania i dezynfekcji to jest: usunięcie skażonych materiałów, oczyszczenie powierzchni, ograniczenie emisji zarodników, dokładne sprzątanie oraz kontrola skuteczności wykonanych prac.

Pleśnie i bakterie – rzeczywiste zagrożenie, ale wymagające właściwej oceny

W środowisku zawilgoconych budynków mogą rozwijać się różne gatunki grzybów pleśniowych, a także inne mikroorganizmy. W praktyce diagnostycznej spotykane są między innymi przedstawiciele rodzajów:

Stachybotrys chartarum (tzw. czarna pleśń) – wytwarza silnie toksyczne trichoteceny oraz satratoksyny. Ekspozycja na ten gatunek może prowadzić do poważnych krwotoków płucnych, uszkodzeń układu nerwowego, a w skrajnych przypadkach zagraża życiu, szczególnie u niemowląt i osób z obniżoną odpornością.

Aspergillus spp. (m.in. Aspergillus niger, Aspergillus fumigatus) – niezwykle groźne kropidlaki, które mogą kolonizować drogi oddechowe człowieka, wywołując aspergilozę inwazyjną, nierzadko kończącą się śmiercią u pacjentów immunosupresyjnych. Ponadto produkują aflatoksyny o silnym działaniu kancerogennym.

Penicillium spp. – powszechnie występujące pędzlaki, które uwalniają do środowiska ogromne ilości zarodników. Wykazują silne działanie alergizujące powodujące ataki astmy, a produkowana przez nie ochratoksyna ma udowodnione działanie nefrotoksyczne.

Cladosporium spp. i Alternaria spp. – grzyby wywołujące niezwykle silne reakcje alergiczne dróg oddechowych oraz duszności. Alternaria jest jednym z głównych czynników środowiskowych wyzwalających ciężkie ataki astmy oskrzelowej.

Należy jednak podkreślić, że nie każdy gatunek i nie każda kolonia grzyba stwarza taki sam poziom zagrożenia. Ryzyko zależy między innymi od gatunku, wielkości i lokalizacji skażenia, sposobu ekspozycji oraz indywidualnej podatności osób przebywających w pomieszczeniu. Szczególnej uwagi wymagają osoby z alergiami, chorobami układu oddechowego oraz obniżoną odpornością. Nie należy również automatycznie utożsamiać obecności pleśni z obecnością mykotoksyn. Wytwarzanie mykotoksyn jest cechą określonych gatunków i szczepów oraz zależy od warunków środowiskowych. W przypadku podejrzenia istotnego skażenia właściwym rozwiązaniem może być wykonanie specjalistycznej oceny mykologicznej i laboratoryjnej.

Znaczenie ma nie tylko widoczna pleśń!

Szczególnym problemem są szkody, w których rozwój mikrobiologiczny pozostaje niewidoczny. Mikroorganizmy mogą rozwijać się między innymi w:

  1. warstwach podłogowych,
  2. izolacji,
  3. zabudowach z płyt gipsowo-kartonowych,
  4. materiałach drewnianych,
  5. tapetach i okładzinach,
  6. materiałach porowatych,
  7. przestrzeniach podpodłogowych,
  8. miejscach o ograniczonej wentylacji.

Dlatego prawidłowa diagnostyka powinna obejmować nie tylko ocenę wizualną, ale – zależnie od rodzaju szkody – również pomiary wilgotności, ocenę przegród, badanie miejsc potencjalnego rozwoju mikroorganizmów oraz analizę warunków mikroklimatu pomieszczeń.

Najważniejszy jest właściwy dobór metody dekontaminacji

W praktyce likwidacji szkód wodnych termin „dezynfekcja” jest często stosowany jako określenie całego procesu eliminacji zagrożenia mikrobiologicznego. Tymczasem profesjonalna dekontaminacja może obejmować znacznie szerszy zakres działań:

  1. ustalenie i usunięcie źródła zawilgocenia,
  2. osuszenie konstrukcji,
  3. ocenę zakresu skażenia,
  4. usunięcie materiałów, których nie można skutecznie oczyścić,
  5. mechaniczne oczyszczenie powierzchni,
  6. ograniczenie emisji pyłu i zarodników podczas prac,
  7. zastosowanie odpowiednich metod dekontaminacji, jeżeli są uzasadnione,
  8. dokładne oczyszczenie pomieszczeń,
  9. wykonanie pomiarów kontrolnych,
  10. udokumentowanie osiągnięcia założonego celu dekontaminacji

Warto podkreślić, że nie istnieje jedna uniwersalna metoda dezynfekcji odpowiednia dla każdej szkody.

Oznacza to, że ozonowanie, zamgławianie ULV, środki na bazie nadtlenku wodoru, czwartorzędowe związki amoniowe czy inne technologie powinny być stosowane wyłącznie wtedy, gdy są uzasadnione charakterem skażenia, zgodne z przeznaczeniem konkretnego produktu i wykonane zgodnie z instrukcją oraz zasadami bezpieczeństwa. Samo zastosowanie środka biobójczego nie zastępuje usunięcia przyczyny zawilgocenia ani usunięcia materiałów, których nie można skutecznie oczyścić.

Odpowiedzialność za zdrowe środowisko wewnętrzne

Problem zagrożeń mikrobiologicznych nie jest wyłącznie zagadnieniem technicznym. Ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej określa zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie ochrony zdrowia przed niekorzystnym wpływem czynników środowiskowych. Art. 4 ust. 1 obejmuje między innymi kontrolę wymagań dotyczących higieny środowiska, w tym powietrza w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi, oraz utrzymania należytego stanu higienicznego nieruchomości i obiektów użyteczności publicznej. Nie oznacza to jednak, że każdy przypadek niewykonania dezynfekcji po zalaniu automatycznie stanowi przestępstwo. Tak daleko idącego wniosku nie można wyprowadzić wyłącznie z faktu wystąpienia szkody wodnej.

Co powinno być standardem po szkodzie wodnej?

Zdaniem naszego Stowarzyszenia podstawą prawidłowego postępowania powinien być indywidualny proces diagnostyczny, a nie automatyczne przyjmowanie, że każda szkoda wymaga identycznego zakresu prac. W zależności od okoliczności powinny zostać ocenione:

1. Źródło wody

Czy była to woda czysta, szara, ściekowa czy woda powodziowa?

2. Czas kontaktu materiałów z wodą

Im dłuższy czas zawilgocenia, tym większe ryzyko rozwoju mikrobiologicznego.

3. Rodzaj materiałów budowlanych

Materiały porowate i zawierające substancje organiczne mogą wymagać szczególnej oceny.

4. Zakres zawilgocenia

Należy określić, które przegrody i warstwy zostały zawilgocone.

5. Obecność widocznego lub ukrytego skażenia

W razie podejrzenia rozwoju mikroorganizmów konieczna może być pogłębiona diagnostyka.

6. Warunki mikroklimatyczne

Temperatura, wilgotność względna, wentylacja i możliwość kondensacji mają znaczenie dla dalszego rozwoju mikroorganizmów.

7. Stan po zakończeniu osuszania

Sam wynik pomiaru wilgotności nie powinien być jedynym kryterium oceny zakończenia całego procesu sanacyjnego.

Rola Towarzystw Ubezpieczeniowych

Jako środowisko zawodowo zajmujące się likwidacją następstw szkód wodnych dostrzegamy potrzebę większego uwzględniania zagrożeń mikrobiologicznych w procesie likwidacji szkód. Nie oznacza to, że każda szkoda powinna być automatycznie rozszerzana o koszt dezynfekcji czy odgrzybiania.

Oznacza natomiast, że potrzeba wykonania takich prac powinna być oceniana na podstawie rzeczywistego stanu budynku, rodzaju szkody, czasu zawilgocenia, wyników diagnostyki oraz występowania lub ryzyka rozwoju mikroorganizmów. Takie podejście jest korzystne zarówno dla właściciela budynku, użytkowników, wykonawców, jak i ubezpieczyciela, ponieważ pozwala odróżnić czynności rzeczywiście niezbędne od tych, które nie znajdują uzasadnienia technicznego.

Stanowisko Polskiego Stowarzyszenia Technologów Osuszania i Przeciwdziałania Korozji Budynków

Uważamy, że osuszanie, diagnostyka mikrobiologiczna i sanacja powinny być traktowane jako elementy jednego procesu technologicznego, jeżeli charakter szkody wskazuje na możliwość wystąpienia skażenia biologicznego. Najważniejszym celem nie powinno być jedynie przywrócenie budynkowi właściwej wilgotności. Celem powinno być również stworzenie warunków, w których budynek może zostać ponownie bezpiecznie użytkowany. 

Dlatego postulujemy, aby po poważnych szkodach wodnych stosować model postępowania obejmujący:

DIAGNOSTYKA → USUNIĘCIE PRZYCZYNY → OSUSZANIE → OCENA MIKROBIOLOGICZNA → DEZYNFEKCJA → KONTROLA → DOKUMENTACJA.

Takie podejście odpowiada zasadzie, że skuteczna likwidacja szkody wodnej nie polega wyłącznie na usunięciu wody z budynku, lecz na usunięciu wszystkich istotnych następstw technicznych i biologicznych powstałych wskutek zawilgocenia.

Nasze Stowarzyszenie deklaruje gotowość do współpracy ze środowiskiem medycznym, sanitarnym, naukowym, rzeczoznawcami, ubezpieczycielami oraz podmiotami odpowiedzialnymi za utrzymanie budynków w celu wypracowania jednolitych, opartych na wiedzy i możliwych do zweryfikowania zasad postępowania po szkodach wodnych. Zdrowie osób przebywających w budynkach powinno pozostawać jednym z podstawowych kryteriów oceny prawidłowości przeprowadzonego procesu osuszania i dekontaminacja.

Zarząd Polskiego Stowarzyszenia Technologów Osuszania i Przeciwdziałania Korozji Budynków

AKTUALNOŚCI I WYDARZENIA Z PRACY STOWARZYSZENIA

Michał Sokołowski
Polskie Stowarzyszenie Technologów Osuszania i Przeciwdziałania Korozji Budynków zwraca uwagę na problem, który w praktyce likwidacji szkód wodnych jest nadal zbyt często pomijany– zagrożenia mikrobiologiczne powstające w następstwie zawilgocenia budynku.
Michał Sokołowski
Dnia 5 maja 2026 roku odbyło się pierwsze spotkanie robocze na Wydziale Budownictwa, w Katedrze Procesów Budowlanych Politechniki Śląskiej, dotyczące rozpoczęcia współpracy naukowo-technicznej w zakresie technologii osuszania budynków oraz restytucji szkód wodnych.
CIEKAWOSTKI ORAZ FAKTY Z BRANŻY OSUSZANIA BUDYNKÓW